SAI MỘT LI ĐI MỘT DẶM

  -  

Ông bà ta bao gồm câu: “Sai một li đi một dặm”. Câu châm ngôn kia vẫn luôn là chân lý, từ ngày xưa cho tới tận bây giờ. Chỉ cần sơ suất một chút ít thôi cũng khiến cho sự câu hỏi đi lệch vô cùng xa.

Bạn đang xem: Sai một li đi một dặm

*
 

Chuyện tiếu lâm nước ta kể rằng có người bị đau bụng, đến đi mời thầy lang trị bệnh. Thầy giở sách dung dịch ra tra, thấy ghi “đau bụng uống nhân sâm”, bèn làm cho theo. Kết quả người căn bệnh chết. Bạn nhà khiếu nại thầy lên quan huyện. Thầy bảo chỉ tuân theo sách dạy. Quan bắt mở sách ra xem, thì ra sau câu “đau bụng uống nhân sâm” còn tồn tại hai chữ “thì chết”!

Câu chuyện truyện cười trên phía trên muốn nói đến cách gọi câu nệ sách vở, và bí quyết đọc sách vở hời hợt, không đến nơi mang lại chốn. Chỉ sai một ít cũng dẫn đến chết người. Tuy vậy trong văn chương tuyệt đời thường, đôi lúc đọc kỹ, nghe trọn nhưng mà ta vẫn ngộ dìm như thường.

Có một anh nọ đến chạm mặt bác sĩ xin chưa căn bệnh vô sinh. Bác bỏ sĩ tìm không ra nguyên nhân, anh ta góp ý:

- Thưa chưng sĩ, tui nghi dịch vô sinh này còn có tính di truyền, cứng cáp tui bị lây từ bỏ ông già rồi.

Bác sĩ bực mình, gắt:

- ba anh vô sinh thì anh ở đâu ra?

Anh ta ngay tức thì đáp:

- Dạ, tui sinh hoạt trong quê mới ra hồi sáng sủa ni!

Đó là chuyện khôi hài kế bên đời. Vào văn chương vẫn đầy đa số chuyện hiểu nhầm, đọc sai. Bài bác hát danh tiếng “Con mắt còn lại” của nhạc sĩ Trịnh Công tô cũng là 1 trong những ví dụ. Văn bản ca từ bỏ trong bản nhạc này đem ý từ hai câu cuối trong bài xích thơ “Mắt buồn” ở trong phòng thơ Bùi Giáng:

Bây tiếng riêng đối lập tôi,

Còn hai con mắt khóc người một con.

“Người một con” ở đây hẳn là để chỉ “gái một con”. Người thiếu phụ sinh nhỏ đầu lòng là lao vào thời kỳ trào dâng của nhan sắc. “Nhất gái một con, hai thuốc ngon nửa điếu”, “Gái một con trông mòn bé mắt”. Xinh đẹp như vậy, ai lại chẳng yêu, độc nhất là so với những tâm hồn thơ lãng mạn? Tôi còn nguyên hai con mắt đây, tôi yêu thương em cần nhìn em say đắm, nhưng em quá xa xôi. Tôi “còn hai nhỏ mắt” nhưng lại yêu em xuất xắc vọng, nên chỉ còn biết khóc cho “người một con” là em đó. Dẫu vậy nhạc sĩ Trịnh Công đánh lại gọi “khóc bạn một con” theo nghĩa sử dụng một con mắt nhằm “khóc người”, khóc mang lại thiên hạ, cho những người ta, còn con mắt kia để dành lại “nhìn cuộc đời tôi”, cần mới viết thành:

Còn hai con mắt, khóc fan một con. Còn hai bé mắt, một con khóc người. Bé mắt còn sót lại nhìn cuộc đời tôi...

Có lẽ Trịnh Công đánh nhớ mang đến với điển cụ “mắt xanh” của Nguyễn Tịch vào câu thơ Kiều:

Bấy lâu nghe giờ đồng hồ má đào,

Mắt xanh chẳng để ai vào bao gồm không?

Nguyễn Tịch có tác dụng quan đời công ty Tấn, ưa rượu và đàn, là 1 trong những nhân vật trong đội “Trúc lâm thất hiền” (bảy fan hiền ngơi nghỉ rừng trúc). Ông tất cả thái độ khôn xiết lạ khi tiếp khách. Trường hợp khách là hạng bạn cao nhã thì nhìn bằng cặp đôi mắt xanh, nếu là kẻ tầm thường thì nhìn bởi cặp mắt trắng.

Xem thêm: 1974 Là Tuổi Gì - Tuổi Giáp Dần Hợp Tuổi Nào, Màu Gì

Ca từ trong “Con mắt còn lại” trả toàn khác biệt với chân thành và ý nghĩa trong lời thơ “Mắt buồn”. Không chỉ là “đi một dặm” nhưng mà thôi!

Ngày còn đi học, chúng ta ai lại chẳng mê Truyện Kiều. Gồm điều, những câu tưởng chừng rất solo giản, đọc lên nghe hết sức êm tai, nhưng đôi lúc ta lại thiếu hiểu biết hết nghĩa, hoặc hiểu sai. Ví dụ như câu tả Kim Trọng:

Phong tư tài mạo tót vời,

Vào vào phong nhã, ra ngoài hào hoa.

Câu 6 thì không tồn tại gì để nói, tuy nhiên câu 8 bắt đầu là lạ. “Phong nhã”, “hào hoa” thì ai cũng hiểu, dẫu vậy nghĩa cả câu 8 là gì thì chịu! test hỏi “vào trong” là vào vào đâu, còn “ra ngoài” là ra bên ngoài cái gì? các nhà chú giải, đề cập cả những người tài hoa như cụ già Tản Đà, trằn Trọng Kim cũng chỉ phân tích và lý giải chung chung. Cố Phan Khôi, trong cuốn “Việt ngữ nghiên cứu”, khi bàn về nghĩa những chữ “Trên, Dưới, Trong, Ngoài, Lên, Xuống, Vào, Ra”, lại giải thích:

“Vào trong phong nhã, ra phía bên ngoài hào hoa”, là: vào tận trong phong nhã, vượt ra phía bên ngoài hào hoa”.

Ý nói Kim Trọng là nam nhi trai “phong nhã hơn toàn bộ cơ thể phong nhã, lịch lãm vượt cả khách hào hoa”. Thú thật, nghe cũng tương đối mơ hồ. Biện pháp hiểu của nỗ lực Phan Khôi cũng là giải pháp hiểu thông thường của khá nhiều sách chú giải, thường giải thích “trong, ngoài” theo nghĩa trái lập về không khí (ví dụ: vào vào nhà, ra phía bên ngoài đường), hoặc trái lập về môi trường thiên nhiên (ví dụ: ở trong phòng và ra ngoài xã hội).

Tôi cũng bao lần thắc mắc về chân thành và ý nghĩa của câu thơ này. Chỉ đến lúc đọc được bản dịch Truyện Kiều sang tiếng hán của ông Trương Cam Vũ thì mới có thể hiểu ra. Ông Trương Cam Vũ dịch câu thơ đó thành một câu thơ chữ hán tuyệt vời: “Nội hoài phong nhã, biểu hào hoa”. Vào câu thơ “Vào vào phong nhã, ra ngoài hào hoa” thì “vào trong” tức là “tiềm ẩn vào mặt trong” (nội hoài phong nhã), còn “ra ngoài” có nghĩa là “biểu hiện nay ra mặt ngoài” (biểu hào hoa). Câu này tả con người Kim Trọng: phần phía bên trong tâm hồn thì phong nhã, còn phong thái ứng xử vẻ ngoài thì hào hoa. Ông Vũ cũng là một trong tâm hồn thơ lớn bắt buộc hiểu được thay Tố Như.

Xem thêm: Những Người Sở Hữu Đôi Mắt Sharingan Nào Mạnh Nhất Trong Naruto

Trong văn chương tương tự như trong cuộc sống, có tương đối nhiều điều dễ dàng và đơn giản nhưng lại gây gọi sai, hiểu nhầm như vậy đấy. Đôi lúc sự hiểu nhầm dẫn đến tình huống khôi hài.

Có một anh thợ đánh được thuê đến sơn lại tường trong phòng ngủ cá nhân của một cặp vợ ck nọ. Buổi tối, anh ông xã đi nhậu về, xỉn quá, vịn tay vào tường, lem tùm lum. Sáng sủa hôm sau, ông ông xã đi làm, anh thợ đến, bà xã muốn tô lại chỗ lem luốc trên tường, bèn bảo: